İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma girişimi petrolün varil fiyatını yeniden 100 doların üzerine çıkardı. ABD hükümeti ise Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerine askeri eskort sağlamayı erteleme kararı aldı. Çarşamba günü yaşanan bu iki gelişme, küresel enerji taşımacılığını felç etme noktasına getirdi.
Wall Street Journal’ın haberine göre, Körfez’de saldırıya uğrayan petrol tankerlerinden peş peşe eskort talepleri geldi. Ancak bu talepler ABD tarafından reddediliyor. Bunun sonucunda, dünyanın en önemli enerji rotasındaki kriz giderek derinleşiyor.
Hürmüz Boğazı’nda peş peşe saldırılar
İran İslam Devrimi Muhafızları Ordusu geçtiğimiz gün Basra Körfezi’nden çıkış için tek deniz yolu olan Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye çalışan üç kargo gemisi vurdu. İran, geçiş yapmayı deneyecek diğer gemilerin de hedef alınacağını duyurdu.
Aynı gece farklı bir noktada yeni bir olay daha yaşandı. Boğazdan uzak bir bölgede, Irak karasularında seyreden iki yabancı tanker mermilerin hedefi oldu. Vurulan tankerler alev aldı.
Amerikan kuvvetleri bölgedeki tehdidi azaltmak için harekete geçti. İran donanmasını ve insansız hava aracı üslerini vurdu. Buna rağmen İran’ın saldırıları hız kesmiyor.
Kapanmanın küresel ekonomiye faturası
Tedarik zincirine vurulan bu darbe piyasaları hemen etkiledi. Petrolün varil fiyatı kısa sürede 100 doların üzerine çıktı.
Suudi devlet petrol şirketi Saudi Aramco’dan konuyla ilgili ciddi bir uyarı geldi. İcra Kurulu Başkanı Amin Nasser, Hürmüz Boğazı’nın uzun süreli kapalı kalmasının tehlikelerine dikkat çekti. Nasser, bu durumun “dünya petrol piyasaları için feci sonuçlara” yol açacağını ve küresel ekonomiyi sarsacağını belirtti.
İran tarafı ise bu ekonomik tabloyu bir strateji olarak görüyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, sosyal medya üzerinden bir değerlendirme yaptı. Arakçi, “Destansı Hata Operasyonu’nun 9. gününde, tüm emtialar hızla yükselirken petrol fiyatları iki katına çıktı” ifadelerini kullandı.
ABD donanması eskort taleplerini neden reddediyor?
ABD’li yetkililer, Hürmüz Boğazı’nın coğrafi yapısından kaynaklanan yüksek riskler nedeniyle endişeli. İran’ın ateş gücü azalana kadar dar boğaz sularına savaş gemileri göndermenin çok tehlikeli olduğunu belirtiyorlar.
ABD Başkanı Donald Trump ise konuya dair daha esnek bir mesaj verdi. Trump, “Zamanı geldiğinde, ABD Donanması ve ortakları gerekirse tankerlere eskortluk edecektir” dedi. Beyaz Saray Sözcü Yardımcısı Anna Kelly de başkanın bu adımı atmaya hazır olduğunu ifade etti.
Ancak askeri uzmanlar sahadaki fiziki zorlukların altını çiziyor. Hudson Enstitüsü’nden Bryan Clark, boğazın darlığına vurgu yaptı. Clark, “Kıyı şeridine o kadar yakınsınız ki, dronlar tam tepenize binmeden önce sadece saniyeleriniz olacak. Bu da ihtiyacınız olan gemi sayısını artırıyor” dedi.
Öte yandan Amerikan ordusu kanadındansa hazırlık mesajı geldi. ABD’nin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine, görev verilmesi halinde ordunun eskortluk yapacak kuvvetleri hemen oluşturacağını bildirdi.
Krizin çözümü için zaman gerekiyor
Askeri ve denizcilik analistleri çözümün kısa vadede mümkün olmadığını düşünüyor. Uzmanlara göre, boğazdaki trafiğin normale dönmesi ancak çatışmaların tamamen durmasıyla sağlanabilir.
Capital Clean Energy Carriers İcra Kurulu Başkanı Jerry Kalogiratos, sorunun sadece askeri olmadığına dikkat çekti. Kalogiratos, “Bu zaman alacak. Sadece çatışmaların durmasına değil, armatörlerin riskin azaldığını algılamalarına da ihtiyacımız var” dedi.
Kalogiratos geçmişten de bir örnek verdi: “Kızıldeniz’i düşünün. Husiler saldırıları durdurduktan altı ay sonra bile trafik normale dönmedi.”
Denizcilik dünyasının en köklü ve saygın istihbarat kurumlarından biri olan Lloyd’s List Intelligence’tan Bridget Diakun da sektördeki tedirginliği şöyle özetliyor: “Bazı nakliye ve petrol şirketleri, saldırılar sürerken ve sıcak savaş devam ederken ne olursa olsun bu riski göze almayacaklarını söylüyor.”
