Basra Körfezi’nin ağzındaki Hürmüz Boğazı, Orta Doğu’daki petrol ve sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) üretimini Umman Denizi ve Hint Okyanusu üzerinden dünya pazarlarına bağlıyor.
Dünyadaki günlük petrol tüketiminin yüzde 20’sinin (yaklaşık 20 milyon varil) geçtiği bu stratejik geçitten, özellikle Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak, Kuveyt ve İran’ın önemli miktarda petrol ve petrol ürünü taşınıyor. Buradaki sevkiyatın önemli bölümü Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ülkelerine gidiyor.
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hafta sonunda başlattığı saldırılar sonrası Hürmüz Boğazı fiilen kapandı. Sigorta şirketlerinin yüksek risk nedeniyle maliyetleri artırmasıyla, gemi operatörleri Boğaz’dan geçişleri askıya aldı.
Gerçek zamanlı veri analitik şirketi Kpler’in analizine göre, 27 Şubat’ta Hürmüz Boğazı’ndan 21 milyon varil ham petrol ve petrol ürünleri taşıyan 15 tanker geçti. Geçişler 28 Şubat’ta 18 gemiyle 21,6 milyon varile yükseldi.
Ancak bölgede gerilimin artmasıyla 1 Mart’ta Hürmüz Boğazı’ndan sadece 3 tanker geçiş yaptı. Bu tankerlerde 2,8 milyon varil ham petrol ve petrol ürünü taşındı. Tankerlerden birinde yaklaşık 2 milyon varil ham petrol bulunuyordu.
Hürmüz Boğazı’ndan bu yıl itibarıyla taşınan ham petrol ve petrol ürünleri günlük ortalamada ise 19,8 milyon varil seviyesinde gerçekleşti. Böylece, Boğaz’dan petrol ihracatı 1 Mart’ta günlük ortalamaya göre yüzde 86 ile keskin şekilde düşüş gösterdi.
Bu düşüş, risklerin artmasından önce yüklerin boşaltılması için ilk etapta bir itici güç oluştuğunu ve ardından koşulların kötüleşmesiyle geçişlerin durma noktasına geldiğini gösteriyor.
Bugün itibarıyla ise İranlı olmayan 706 tanker, Hürmüz Boğazı’nın iki yakasına yığılmış durumda. Toplam 334 ham petrol tankeri, 109 kirli petrol ürünü ve 263 temiz petrol ürünü taşıyan tankerler Orta Doğu Körfezi (Boğaz’ın batısı), Umman Körfezi (Boğaz’ın doğusu) ve Arap Denizi’nde farklı noktalarda beklemede.
Körfez içinde tankerlere petrol yüklemesi devam etse dahi, Boğaz’dan doğu yönündeki çıkışların azalması ve yükün Boğaz’dan geçmek için daha uzun süre beklemesi nedeniyle, varışlarda gecikme ve nakliye maliyetlerinde artış bekleniyor.
Körfez içinde yükleme devam etse bile, doğu yönündeki çıkışların azalması, yüklerin ve tonajın darboğazdan geçmek için daha uzun süre beklemesi nedeniyle, varışların gecikmesine ve nakliye maliyetlerinin artmasına neden olabilir.
Hürmüz Boğazı’ndaki gelişmeler
ABD ve İsrail’in İran’a yönelik hafta sonu başlayan ortak saldırısının ardından, İran Devrim Muhafızları Ordusunun Hürmüz Boğazı’nı kullanacak gemilere “Hiçbir geminin geçişine izin verilmiyor.” mesajları ilettiği iddiaları gündeme geldi.
Bu mesajların Basra Körfezi’nde faaliyet gösteren gemilerin uluslararası çağrı kanalı VHF Kanal 16 üzerinden yapılan yayınlarda gemi mürettebatına iletildiğine ilişkin iddialara rağmen, resmi makamlarca Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığına ilişkin açıklama yapılmadı. İran medyası ise Hürmüz Boğazı’nın fiilen kapandığını iddia etmişti.
Bazı konteyner gemilerinin Hürmüz Boğazı’ndan kaçınmak için U dönüşü yaptığı görülürken, bölgede artan güvenlik riskleri nedeniyle dünyanın önde gelen konteyner taşımacılık şirketleri Boğaz’dan geçişleri askıya almıştı.
İngiltere Deniz Ticaret Örgütü (UKMTO), dün yaptığı açıklamada, hafta sonu Umman Körfezi, Musandam yakınları ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) kıyı sularında birden fazla ticari gemiye yapılan saldırıların teyit edilmesinin ardından Hürmüz Boğazı’na yönelik deniz güvenliği durumunun en üst düzey risk seviyesi olan “kritik” seviyeye çıktığını duyurmuştu.
